Honderd dagen na de start van het Migratiepact heeft VluchtelingenWerk de balans opgemaakt. Het goede nieuws: de IND haalt de nieuwe termijnen. Het minder goede nieuws: in dat snellere tempo is zorgvuldigheid het slachtoffer.

Op 12 juni trad het Europese Asiel- en Migratiepact in werking, de grootste verbouwing van het asielstelsel in decennia. De bedoeling was helder: snellere procedures, een betere verdeling van de verantwoordelijkheden en meer solidariteit. Maar hoe pakt dat uit in de praktijk? VluchtelingenWerk Nederland verzamelde de eerste ervaringen van teamleiders en asieladvocaten.

Eerst het goede nieuws: de IND beslist echt sneller. Helaas gaat die snelheid niet vanzelf samen met zorgvuldigheid. Op vijf punten gaat het mis:

  1. Kwetsbaarheid glipt erdoorheen
    Na een korte screening moeten asielzoekers zich zelf aanmelden op een tablet. Daarna gaat het zo hard dat advocaten en VWN amper tijd hebben om signalen op te vangen, zoals psychische klachten, trauma’s of analfabetisme. Het gevolg: gehoren die halverwege worden stilgelegd omdat iemand simpelweg niet in staat is om zijn verhaal te doen.
  2. Juridische voorlichting? Welke voorlichting?
    Europa verplicht lidstaten om asielzoekers gratis juridische counseling te geven. Nederland legt die taak bij de IND neer. Alleen: veel asielzoekers hebben geen idee dat ze die hulp hebben gehad. Het gesprek duurt soms nog geen drie minuten en gaat vooral over de vraag of een persoon naar een ander EU-land moet. Veel asielzoekers hebben na afloop niet eens door dat ze juridische voorlichting hebben gehad.
  3. Wie al jaren wacht, moet nóg langer wachten
    Het kabinet heeft bepaald dat 70 procent van de IND-capaciteit naar nieuwe aanvragen gaat. Dat betekent dat de ruim 50.000 mensen met een ‘oude’ aanvraag achteraan de rij moeten aansluiten. Op de opvanglocaties loopt de spanning op. Nieuwkomers krijgen binnen een paar weken een gehoor of zelfs een besluit, terwijl anderen al jaren in onzekerheid zitten. Dit leidt tot veel frustratie, stress en onbegrip.
  4. Gezinshereniging wordt een onhaalbare kaart
    Onder de nieuwe regels telt alleen het ‘kerngezin’ nog mee: getrouwde partners en minderjarige kinderen. Door strenge inkomenseisen, huisvestigingseisen en een wachttermijn van twee jaar is het voor veel vluchtelingen vrijwel onmogelijk geworden om hun gezin na te laten reizen. Zelfs in schrijnende situaties, zoals een ernstig ziek kind dat alleen achterblijft, is er geen spoedroute meer.
  5. Nederlander worden? Voorlopig niet
    De vergunning voor onbepaalde tijd asiel is afgeschaft, en de tijdelijke vergunning geldt nog maar voor drie jaar. Dat zorgt voor drempels bij het opbouwen van een nieuw leven. Met een tijdelijke status krijg je lastiger een vast contract, een hypotheek of zelfs een telefoonabonnement.

Wat moet er beter?
VWN komt met een reeks concrete voorstellen om het beleid beter te laten werken. Zoals: vraag bij de screening systematisch door op kwetsbaarheden die je niet direct ziet. Maak van juridische counseling iets waar mensen wat aan hebben. Vertel langwachtenden wanneer ze aan de beurt zijn en laat ze in de tussentijd meedoen via taalles, opleiding of werk. Maak weer ruimte voor spoed in schrijnende gezinszaken en laat inburgering meetellen voor de inkomenseis. En dicht het naturalisatiegat, met een tijdelijke oplossing voor wie al vijf jaar een tijdelijke vergunning heeft.

Bekijk hier het volledige rapport of lees de samenvatting op de website van VluchtelingenWerk.