Wie het nieuws volgt kan het niet hebben gemist: in september 2025 ontstond in Amersfoort de nodige onrust toen de gemeente twee beoogde locaties bekend maakte voor nieuwe permanente huisvesting van asielzoekers. De gemeente besloot om een pas op de plaats te maken en eerst het gesprek aan te gaan met bewoners. Niet over de vraag óf er opvang moet komen, want dat is een wettelijke verplichting, maar over hóé dat het beste kan.
Van november 2025 tot en met februari 2026 organiseerde de gemeente gesprekken in de stad. Daarnaast werd een online raadpleging georganiseerd waarbij ook OnMigration en Populytics betrokken waren. Dat gebeurde volgens de methodiek van de Participatieve Waarde Evaluatie (PWE), ontwikkeld en uitgevoerd door Populytics. OnMigration was eerder betrokken bij vergelijkbare raadplegingen in Eindhoven, Kampen en De Liemers.
Wat stond er centraal?
Aan de raadpleging deden 2.237 representatief geselecteerde inwoners mee. Het onderzoek richtte zich op drie vragen:
- Hoe kan opvang van asielzoekers in Amersfoort eruit zien?
- Welke criteria vinden inwoners belangrijk bij het kiezen van een locatie?
- Welke doelen vinden inwoners belangrijk bij samenleven in de gemeente?
De raadpleging vroeg deelnemers bewust níet of ze eens zijn met de komst van meer opvangplekken. Wel kregen zij vragen over hun algemene houding tegenover vluchtelingen en hun mening over het gemeentelijke plan. Dit was niet bedoeld als referendum, maar als vertrekpunt voor het gesprek. De gemeente kon zo toetsen of mensen met uiteenlopende opvattingen daadwerkelijk werden bereikt — en zien waar in de stad de verschillen én de overeenkomsten liggen.
Hoe staat de stad erbij?
Het beeld dat naar voren komt is herkenbaar vanuit eerdere raadplegingen in andere gemeenten: ondanks de lokale ophef wijkt de houding in Amersfoort nauwelijks af van het Nederlandse gemiddelde. Wie wat dieper kijkt, ziet niet twee tegengestelde kampen, maar vier groepen: uitgesproken tegenstanders, uitgesproken voorstanders, en daartussenin een nee, tenzij-groep en een ja, mits-groep. Juist die middengroepen zijn in het openbare debat het minst zichtbaar — maar in deze raadpleging komen ze goed in beeld. Dat maakt het mogelijk om het debat voorbij de bekende frontlinies te tillen: waar zit de spanning, en — misschien belangrijker — waarvoor bestaat ondanks alle verdeeldheid breed draagvlak? Dit patroon kennen we uit eerdere raadplegingen, en ook in Amersfoort is die gedeelde grond zichtbaar.
Wat maakt deze aanpak anders
In het publieke debat over asielopvang zetten de meest uitgesproken stemmen doorgaans de toon . Dat is begrijpelijk, maar het geeft een vertekend beeld van wat er in een gemeente leeft. Deze raadpleging laat zien hoe groot die blinde vlek kan zijn: van deelnemende inwoners had 89 procent zich nog nooit over dit onderwerp uitgesproken naar de gemeente. Dat zijn niet per se gematigde of neutrale inwoners — ook uitgesproken voor- en tegenstanders zaten in die groep. Maar ze waren tot nu toe onzichtbaar in het gesprek.
Daarbij gaat de PWE-methodiek verder dan een gewone enquête. Deelnemers krijgen de vraag om om — net als een beleidsmaker — punten te verdelen over verschillende criteria en doelen. Ze kunnen niet overal ‘ja’ op zeggen; ze moeten kiezen. Dat levert genuanceerdere en bruikbaardere informatie op dan een simpele stemming voor of tegen.
Een derde element is de reikwijdte van de vragen. Door bewoners te bevragen over concrete keuzes waar ze daadwerkelijk invloed op hebben — de schaal van locaties, de spreiding over wijken, de voorwaarden voor samenleven — wordt het gesprek productief in plaats van polariserend. Mensen denken mee over de inrichting van hun stad, niet over een politieke abstractie.
Wat leverde het op?
Dat de aanpak werkte, blijkt ook uit hoe deelnemers het zelf ervoeren: ze gaven de raadpleging gemiddeld een 7,1. Zelfs de groep die het meest gekant was tegen de plannen van de gemeente gaf nog een 5,7.
De uitkomsten laten zien dat inwoners genuanceerder denken dan het publieke debat doet vermoeden. Voor een volledig overzicht verwijzen we naar het rapport van de gemeente Amersfoort en onderstaande infographic.
Een aanpak die werkt
Amersfoort is niet de enige gemeente die worstelt met de vraag hoe je een constructief gesprek voert over asielopvang. De ervaringen hier — en die wij eerder opdeden in Eindhoven, Kampen en De Liemers — laten zien dat een zorgvuldig opgezette raadpleging daarin kan helpen. Niet door de tegenstellingen te omzeilen, maar door meer mensen aan het woord te laten over de vragen die er écht toe doen.
Wil je meer weten over hoe OnMigration gemeenten ondersteunt bij dit soort raadplegingen? Neem contact met ons op.
infographic uitkomsten raadpleging gemeente Amersfoort
